Lựa chọn thuốc chống tăng huyết áp thích hợp?
Theo giáo sư Trần Đỗ Trinh, nguyên Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, tiến trình điều trị một bệnh nhân tăng huyết áp nhẹ hay trung bình có 4 bước.
Bước 1:
Chọn một thuốc hạ huyết áp thích hợp và dùng với liều thấp nhất.
Một liều thuốc cao hơn có khi gây tụt huyết áp quá mức và đột ngột ở một bệnh nhân. Ở Mỹ, bác sĩ thường chọn thuốc lợi tiểu nếu bệnh nhân không cần có chỉ định một thứ thuốc khác.
Đối với các ca tăng huyết áp nhẹ, có khi chỉ cần cho ½ viên hypothyazid 25mg, nghĩa là 12,5mg/ngày.
Bước 2:
Sau khoảng ba tuần sử dụng thuốc như trên để đạt cân bằng thuốc trong cơ thể, nều huyết áp không hạ đủ mức, tức là dưới 140/90mmHg mà không có phản ứng phụ đáng kể nào thì tăng dần liều thuốc lên cho đến liều tối đa.
Nếu có phản ứng phụ đáng kể thì thay bằng một thuốc nhóm khác (việc này có khi không cần đợi đến đủ ba tuần).
Tuy nhiên, khuynh hướng hiện nay các bác sĩ không muốn cho thuốc lên liều tối đa mà chỉ dừng lại ở liều trung bình và cho kết hợp một thứ thuốc nhóm khác cũng với liều thấp hay trung bình. Làm như vậy vẫn đạt được hiệu quả hạ huyết áp mong muốn mà tránh được phản ứng phụ khi dùng liều cao.
Nếu lợi tiểu không phải là thuốc khởi đầu thì ở đây nên chọn làm thuốc kết hợp vì kinh nghiệm cho biết nó thường làm tăng hiệu quả của các thuốc khác. Chính vì lý do này mà nhiều hãng thuốc sản xuất ra loại viên thuốc chứa cả thuốc tăng huyết áp và một liều nhỏ thuốc thiazid rồi thêm chữ plus vào tên thuốc. Ví dụ: Coversyl plus.
Bước 3:
Tiếp tục như vậy, sau khoảng ba tuần nữa:
- Nếu đạt hiệu quả tốt (huyết áp xuống dưới 140/90mmHg) thì có thể cân nhắc rút bớt thuốc điều trị khởi đầu (vì có thể thuốc thứ hai một mình nó cũng đủ hiệu quả) nhưng phải theo dõi rất cẩn thận thêm ba tuần, nếu huyết áp lại tăng thì phải cho dùng lại thuốc này và duy trì đủ liều.
- Nếu không đạt hiểu quả tốt thỉ phải thay bằng thuốc nhóm khác hoặc thêm một thuốc thứ ba.
Bước 4:
Nếu đạt hiệu quả tốt thì tiếp tục dùng như vậy trong một vài năm rồi có thể xét giảm liều, giảm loại thuốc một cách thận trọng và từ từ hoặc ngừng hẳn thuốc.
Lúc này, việc tự do để theo dõi huyết áp tại nhà lại càng cần thiết hơn trước vì không uống thuốc, huyết áp có thể tăng trở lại sau nhiều ngày, nhiều tháng hay nhiều năm, gây tai biến nguy hiểm.
Người ta thường đo huyết áp và gần trưa và hoặc cuối giờ chiều là những thời điểm mà huyết áp của người làm việc bình thường ở mức cao nhất. Phải đo định kỳ: mới bỏ thuốc đo 1 lần/ngày trong ba tuần, sau đó thưa dần đo 1 tuần/lần , tháng/lần. Nếu thấy huyết áp tăng trở lại thì phải uống thuốc lại ngay. Tuy nhiên, ở một số lớn bệnh nhân tăng huyết áp, nếu bỏ thuốc, huyết áp lại lên cao nguy hiểm nên phải uống thuốc rất nhiều năm, thậm chí suốt dời.
Quy trình điều trị lâu dài đã mô tả ở trên cần phải được tiến hành thật chặt chẽ. Có những bệnh nhân điều trị được vài tháng, thầy huyết áp xuống tốt rồi thường có ý định bỏ thuốc vì cho là không cần uống nữa. Làm như vậy rất nguy hiểm, vì khi bỏ thuốc huyết áp thường lên cao trở lại. Lẽ tất nhiên, đôi khi do sự cộng hưởng của thay đổi thời tiết, huyết áp có thể hạ xuống dưới 105/60mmHg thì mới tạm nghỉ hoặc giảm liều thuốc một vài ngày, khi huyết áp lên phải uống lại ngay.
Ngược lại, nếu thực hiện đầy đủ quy trình trên mà huyết áp vẫn không xuống dưới mức 140/90 mmHg thì đây là tăng huyết áp kháng thuốc. Nguyên nhân có thể là do ăn nhiều muối, uống lợi tiểu không đầy đủ, có một tổn thương thận gây quá tải thể tích, động mạch người già bị xơ cứng khi bơm hơi không xẹp xuống được (thường gọi là tăng huyết áp giả). Ở người trẻ, có khă năng là tăng huyết áp thứ phát do một số nguyên nhân còn bỏ sót.
Nếu như tất cả các nguyên nhân đó đều đã được kiểm tra và loại bỏ mà huyết áp vẫn cao thì nhiều tác giả khuyên nên bằng lòng “chấp nhận một kết quả tương đối”, nghĩa là chỉ giữ mức thuốc điều trị để duy trì huyết áp ở mức 150/95mmHg đến 160/100mmHg, không nên “đánh vật” với con số huyết áp để hạ nó thêm nữa vì như thế cũng đã giảm được tỷ lệ bệnh suất và tử suất đến một mức độ nào đó .
Trên đây nói về quy trình điều trị các trường hợp tăng huyết áp nhẹ và vừa, còn loại tăng huyết áp nặng (huyết áp lớn hơn 180/110mmHg) mà lại có thêm các yếu tố nguy cơ như tiểu đường, bệnh đau thắt ngực, bệnh võng mạc…thì cách điều trị khác hẳn: Phải không chậm trễ cho ngay một thứ thuốc, nên là mộ chẹn calcium và theo dõi sau một thời gian ngắn (vài giờ hoặc một ngày tùy từng ca) mà huyết áp không xuống đầy đủ thì phải nhanh chóng cho thuốc đạt lợi tiểu tối đa hoặc cho thêm một thuốc thứ hai hoặc thứ ba (nhóm khác). Nếu huyết áp lớn hơn 200/120mmHg hoặc có tai biến, tổn thương cơ quan đích như tim, não, thận thì đó là tăng huyết áp khẩn trương (cần hạ huyết áp thức thì). Trường hợp này, có thể nhỏ vài giọt adalat dưới lưỡi rồi đưa ngay bệnh nhân đến bệnh viện để xử trí.
Tác giả: BS.Thầy Thuốc Quân Y Ưu Tú Quách Tuấn Vinh.
Hãy mua máy đo huyết áp tại http://maydohuyetap.net.vn để kiểm tra huyết áp hàng ngày của bạn! !
