Hãy giải thích một vài thuật ngũ y học thường được nhắc tới trong bệnh tiểu đường?

Những thuật ngữ thường được nhắc tới trong bệnh tiểu đường - Đường huyết là hàm lượng đường trong máu, hàm lượng đường trong nước tiểu, inslin, protein có gốc đường…
Hàm lượng đường trong máu là gì?

Đường trong máu là chỉ hàm lượng gluco chứa trong máu. Xét nghiệm xác định hàm lường đường trong máu là một căn cứ hết sức quan trọng để chuẩn đoán bệnh tiểu đường - Đường huyết. Thường người ta xác định căn bệnh bằng cách: xác định máu của người bệnh lúc còn đói chưa ăn và sau khi ăn hai tiếng đồng hồ.
Lúc còn đói
Qua một đêm tám tiếng đồng hồ, người chưa ăn gì lấy máu xét nghiệm, từ 6-8 giờ sáng. Ở những người bình thường thì hàm lượng 3,8 – 6.16 milimore/lit. Hàm lượng đường gluco trong máu lúc bụng đói chưa ăn, thể hiện cho ta biết thành phần bữa ăn chiều của hôm trước, sự dao động và những ảnh hưởng của giấc ngủ có ngon giấc hay không.
Xét nghiệm máu sau khi ăn 2 giờ đồng hồ:
+ Kết quả xét nghiệm cho ta thấy tình hình chịu đựng của cơ thể sau khi có lượng đường nạp vào đầy đủ, ở người bình thường thì hàm lượng đường gluco trong máu…và rất nhiều yếu tố để quyết định.
+ Để kiểm tra xác định hàm lượng đường trong máu một cách chính xác và hiệu quả, thường phải làm 7 lần: trước và sau khi ăn sáng, ăn trưa, ăn tối và trước khi đi ngủ. Tổng cộng 7 lần. Nếu còn chưa thấy yên tâm về độ chính xác thì thêm một lần nữa là 8 lần, vào lúc trời rạng sáng. Khi bệnh tình đã ổn định, hàm lượng đường đã được khống chế bình ổn, thì cứ hai tuần đi xét nghiệm một lần trước lúc ăn và sau bữa ăn 2 giờ đồng hồ; theo dõi để bác sĩ căn cứ vào kết quả xét nghiệm mà kê đơn thuốc điều trị.
+ Trong quá trình điều chỉnh insulin, thay đổi giờ tiêm insulin, hoặc bệnh tình có những biến đổi bất thường, hoặc bệnh nhân có biểu hiện khác về trạng thái sinh hoạt ăn ngủ…hoặc lượng đường trong máu có lúc lên xuống bất thường, hoặc người bệnh mang thai…thì số lần xét nghiệm phải tăng lên, và điều cần nhất là thường xuyên theo dõi bệnh để tránh xảy ra những điều đáng tiếc.
Hàm lượng đường trong nước tiểu là gì?
+ Hàm lượng đường trong nước tiểu là chỉ lượng đường gluco có chứa trong nước tiểu hàng ngày người thải ra. Ở người bình thường mỗi ngày có một lượng rất nhỏ đường gluco đi theo nước tiểu thải ra ngoài ( khoảng hơn 100mg/ngày). Nói chung là đối với lượng thấp như vậy rất khó xác định, chỉ khi nào hàm lượng lớn hơn 150mg/ngày mới có thể xác định được. Khi xét nghiệm, người ta tiến hành xét nghiệm định tính và định lượng, xét nghiệm định tính chỉ hàm lượng qua loa mang tính chất khảo sát xét nghiệm nước tiểu sơ bộ, thường cho ra kết quả chia ra 6 mức độ khác nhau -; --; ++; +++; ++++; xét nghiệm theo phương pháp trên thường là phổ biến nhưng có nhược điểm là không xác định được là bao nhiêu và cũng không chuẩn xác lăm, do vậy có một số kiểu xét nghiệm dưới đây.
+ Tùy ý chọn lấy mẫu nước tiểu để tìm hàm lượng đường nước tiểu: Kết quả xét nghiệm sẽ cho biết hàm lượng đường trong nước tiểu trong thời gian từ lần xét nghiệm trước cho đến lần xét nghiệm này.
+ Xét nghiệm tại chỗ: Kết quả chó thấy hàm lượng đường trong nước tiểu ngay lúc đó. Thường thì tiến hành trước bữa ăn để tìm hiểu lượng đường trong máu. Cách làm là cố gắng bài tiết lượng nước tiểu hiện đang tồn trữ trong bàng quang, sau đó uống một lượng nước lọc nhất định (chừng 200ml) đợi 20-30 phút sau nước tiểu sẽ bài tiết ra và lấy đem đi xét nghiệm.
+ Xét nghiệm chia thành nhiều phân đoạn: Với mục đích để tìm hiểu diễn biến thay đổi của lượng đường trong máu của cơ thể trong thời: Trước sau giữa ba bữa ăn và sau khi ngủ dậy, để đo lượng nước tiểu bài tiết ra và lượng đường chứa trong nước tiểu của 4 giai đoạn. Thường tì xác định trong khoảng 24 tiếng đồng hồ.
+ Kết quả xét nghiệm sẽ là một căn cứ hết sức quan trọng để xác định mức độ bệnh của bệnh nhân và vạch ra phương án chữa trị có hiệu quả.
+ Những người mắc bệnh tiểu đường âm tính thì lại không thải đường ra nước tiểu. Những người mắc bệnhtiểu đường - Đường huyết nhẹ thì mặc dầu lượng đường trong máu có cao hơn mức độ tiêu chuẩn, nhưng nồng độ đường trong máu lúc bụng đói lại không cao ( hàm lượng đường trong máu của người bệnh tiểu đường nhẹ thường chỉ ở 9-10 milimore/lít, hàm lượng trong nước tiểu là âm tính. Cũng có trường hợp khi xét nghiệm dụng cụ đo lường bị sai số, thao tác không cẩn thận nên dẫn đến kết quả sai lệch. Một số người bệnh trước khi xét nghiệm dụng cụ đo lường bị sai số, thao tác không cẩn thận nên dẫn đến kết quả sai lệch. Một số người bệnh trước khi làm xét nghiệm đa số đã uống aspirin, vitamin C, hoặc uống quá nhiều nước làm cho nước tiểu bị loãng ra…những nguyên nhân này cũng có khả năng làm cho kết quả xét nghiệm là âm tính.
+ Thế nhưng nếu kết quả xét nghiệm lượng đường trong nước tiểu là dương tính thì cũng chưa hẳn hoàn toàn là người đó mắc chứng bệnh tiểu đường - Đường huyết. Lý do là có thể người đó thận yếu, nên khả năng hấp thụ đường của cơ thể kém đi, thì kết quả xét nghiệm sẽ là dương tính. Trong khi đó hàm lượng đường trong máu có khi thấp hơn 7-8 milimore/lít. Như vậy hàm lượng đường tuy thấp mà vẫn mắc bệnh tiểu đường. Những người như vậy thì người ta gọi là bệnh tiểu đường - Đường huyếtdo thận yếu gây ra.
+ Ngoài ra, ở một số người khỏe mạnh bình thường nhưng vì đột xuất có hôm ăn quá nhiều chất ngọt như bánh kẹo, mật ong nên cũng có hiện tượng hàm lượng đường khá cao. Do vậy, đôi khi bị bệnh tiểu đường tạm thời do hàm lượng đường trong máu khá cao mà gây ra.
+ Ở phụ nữ có thai giai đoạn 2 tháng cuối , hoặc ở sản phụ nuôi con trong giai đoạn cai sữa cũng hay có hiện tượng hàm lượng đường khá cao.
+ Từ những trường hợp trên chúng ta thấy rằng, không chỉ căn cứ vào hàm lượng đường trong nước tiểu để chẩn đoán người có mắc chứng bệnh tiểu đường hay không, mà phải căn cứ vào cả xét nghiệm máu để xác định được lượng đường trong máu thì mới chẩn đoán bệnh chính xác được.
Insulin là gì?
Insulin là một chất hoormon, kích thích tố có tác dụng điều tiết ba loại chất dinh dưỡng tiêu biểu trong cơ thể (đường, chất đạm, và chất béo). Nó có tác dụng xúc tiến việc tiếp thu đường gluco vào cơ thể và tiêu hóa chúng dưới những dạng khác nhau để cơ thể có khả năng giải phóng năng lượng. Ngoài giảm bớt lượng đường trong máu, insulin còn cho phép protein tích hợp và tồn trữ lại, rất có lợi cho sự phát triển của cơ thể.
Insulin cũng giúp cho cơ thể tổng hợp và phân giải chất béo. Khi lượng Insulin trong cơ thể bị thiếu hụt thì sự phân giải và hấp thụ đường trong cơ thể bị thiếu hụt thì sự phân giải và hấp thụ đường trong cơ thể sẽ bị trục trặc ngay, hàm lượng đường trong máu sẽ cao hơn, sẽ thúc đẩy chất béo trong cơ thể phân giải bù đắp những năng lượng đã mất, cùng với quá trình đó thì lượng Ceton cũng tăng dần lên, thành phần mỡ trong máu cũng nhiều lên, không có lợi cho sức khỏe.
Protein có gốc đường trong máu là gì?
Khi hàm lượng đường gluco trong máu giữ ở mức cao trong một thời gian kéo dài thì những phần tử đường sẽ dần dần kết hợp với chất protein có nguồn gốc trong cơ thể để tạo thành protein có gốc đường. Protein có gốc đường rất khó tiêu tan, và lại nó luôn giữ một thể cân bằng ở mức song song với hàm lượng đường trong máu, nên hàm lượng của nó trong máu cũng phản ánh được tình trạng máu của người bệnh hoặc lấy kết quả xét nghiệm để có thể đánh giá được tình trạng sức khỏe của người bệnh. Nói cách khác, căn cứ vào kết quả xét nghiệm về protein có nguồn gốc đường cũng có thể chẩn đoán bệnh tiểu đường - Đường huyết. Ở người bình thường chỉ số trong phạm vi 3,6 – 3,8%.
Đối với một số bệnh nhân đột nhiên bị hôn mê vô cớ, người ta hãy truyền dịch đường gluco để cấp cứu ngay lúc đó. Những nghiên cứu gần đây cho biết: khi lấy mẫu xét nghiệm để xác định giá trị của protein có gốc đường có thể tiến hành rất dễ dàng, không phụ thuộc vào giờ giấc chế độ ăn uống, trọng lượng, quá trình bệnh tật, phương pháp chữa trị bằng lượng huyết thanh…của người bệnh.

Tác giả: BS. Nguyễn Hồng Hoa - Bùi Trường

Hãy mua máy đo đường huyết tại http://maydohuyetap.net.vn/may-do-du-ng-huy-t.html ngay hôm nay để phòng và điều trị bệnh đường huyết hiệu quả.