Nhân sâm quý

- Đặc điểm thực vật: cây nhân sâm là cây thảo, sống nhiều năm cao chừng 0,6m. Lá mọc vòng, cuống dài lá kép gồm nhiều lá chét mọc thành hình chân vịt, khi cây mới được một tuổi thì chỉ có 1 lá với 3 lá chét, cây 2 tuổi cũng vẫn chỉ có 1 lá kép nhưng có 5 lá chét, khi cây có 5 tuổi trở lên thì có 4-5 lá kép và số lá chét sẽ là 5 lá hoặc 6 lá. Như vậy có thể căn cứ vào số là trên cây có thể biết tuổi của nhân sâm. Củ của nhân sâm (tức là rễ nhân sâm) thường có hình người, do vậy mà nó mang thên nhân sâm.

Sâm mọc hoang ở vùng núi phía Bắc của Triều Tiên, vùng núi giáp ranh với Nam Triều Tiên nhân sâm mọc hoang có tên khoa học Panax ginseng C.A.Mey, forma sylvestre chao ets Shih. Ở Việt Nam, trên núi Ngọc Linh (khu 5) cũng có một loại sâm với tên khoa học Panax Vietnamensis Hà et Grushv. Ở nhiều nước trên thế giới có trồng sâm như Triều Tiên, đặc biệt ở Nam Triều Tiên (Hàn Quốc), Trung Quốc. Loại nhân sâm trồng có tên khoa học Panax gin-seng C.A.Mey, forma sativum chao et Shih.

Hoa của nhân sâm có màu xanh nhạt. Hoa được đính trên một cụm hình tán mọc ở đầu cành. Quả mọng hơi dẹt; khi chín có màu đỏ, trong chữa 2 hạt.

- Bộ phận dùng: Rễ

- Thành phần hóa học

+ Thành phần quan trọng và có giá trị nhất trong nhân sâm là các hợp chất saponin tritecpenoid: Pro-topanaxadiol và protopanaxatriol.

+ Các hợp chất vitamin nhóm B, B1, B2, các phy-tosterol

- Tác dụng sinh học

+ Nhân sâm tác dụng hạ huyết áp (liều cao) trên động vật và thí nghiệm. Tuy nhiên ở liều thấp có xu hướng tăng huyết áp. Trên thực tế có 2 giai đoạn nâng và hạ huyết áp.

+ Hạ đường huyết nhưng không thay thế được in-sulin

+ Xúc tiến tổng hợp acid nucleic

+ Giảm cholesterol của huyết thanh chuột thí nghiệm.

+ Tác dụng chống stress và tăng khả năng nhận biết và trí nhớ của chuột thí nghiệm.

+ Tăng bài niệu và kèm thải uế.

+ Tác dụng hạ sốt giảm đau; tăng tác dụng kích dục và kích thích miễn dịch.

- Công dụng: nhân sâm là thuốc bổ khí đầu vị, được dùng khi người mệt mỏi yếu ớt, da xanh xao, kém ăn, kém ngủ, đối với người huyết áp tăng ở mức độ vừa phải mà cơ thể gây yếu mệt mỏi vẫn có thể dùng sâm tốt. Song ở những người huyết áp quá tăng thì không nên dùng.

- Chú ý:

+ Đối với người bị ỉa chảy không dùng.

+ Đối với người thẻ hàn, nên chích với nước gừng.

Nguồn tin từ: PGS.TS. Phạm Xuân Sinh