Huyết áp ngày và đêm?

- Tăng huyết áp là một bệnh lý thường gặp, nhất ở người lớn tuổi (nữ từ 45, nam từ 50 tuổi trở lên). Huyết áp của người bình thường dao động theo chu kỳ ngày và đêm cũng như tăng giảm thích ứng với lúc nghỉ ngơi. Khi lao động thể lực hoặc trí óc, huyết áp của người tăng huyết áp càng dao động nhiều hơn dưới ảnh hưởng của công việc, stress, thuốc và nhiều yếu tố khác.

- Từ những năm 60, người ta đã đo huyết áp liên tục trong 24 giờ, nhưng bằng phương pháp đặt catheter được nối với bộ phận ghi huyết áp vào động mạch quay, cho phép ghi lại trên băng từ huyết áp diễn biến trong 24 giờ. Những phương pháp này khó sử dụng vì nó có nhiều biến chứng. Ngày nay người ta đo huyết áp bằng phương pháp không chảy máu. Phương pháp này cho phép ghi lại tất cả các trị số huyết áp trong 24 giờ ở các thời điểm đã định sẵn theo chương trình trong ngày.

- Phương pháp đo huyết áp động mạch 24 giờ đã giúp tim hiểu sinh lý huyết áp 24 giờ. Nhờ phương pháp này người ta thấy được sự dao động của huyết áp trong ngày và đêm liên quan đến thời gian trong ngày, các hoạt động, trạng thái xúc cảm, tư thế, ăn, ngủ, uống thuốc…

- Theo nhiều công trình nghiên cứu, ở người bình thường, huyết áp cao nhất vào buổi sáng, ít cao hơn ở phần còn laijt trong ngày, hạ xuống vào ban đêm (khoảng 10-20% so với ban ngày ), bắt đầu lên từ từ trước khi thức giấc và tăng nhanh lúc thức dậy.

- Huyết áp giảm khi ngủ và tăng lên khi hoạt động. có tác giả cho rằng trong giấc ngủ có sự tăng hoạt động của phó giao cảm, do đó làm nhịp tim chậm hơn, sức bóp cơ tim có phần giảm đi, hệ động mạch giãn nhẹ là cho huyết áp thấp hơn.

- Rối loạn chu kỳ huyết áp ngày và đêm xảy ra khi có tổn thương hệ thần kinh tự động: u tủy thượng thận, rối loạn thần kinh thực vật, hệ nội tiết, hội chứng cushinh, cường giáp trạng.

- Ở bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát, thông thường huyết áp cũng biến thiên như ở người bình thường. Huyết áp hạ xuống vào ban đêm nhưng nhanh chóng tăng lên cao khi bệnh nhân thức giấc và dậy vào buổi sáng, tức là khi bệnh nhân chuyển từ trạng thái như giãn trong giấc ngủ sang trạng thái thức tỉnh, vận động trĩ não và thể lực.

- Tuy nhiên, không phải tất cả bệnh nhân tăng huyết áp đều có thay đổi huyết áp như vậy. Trường hợp chu kỳ ngày đêm bị rối loạn, huyết áp về đêm cao như ban ngày hoặc có thể cao hơn ban ngày.

- Những bệnh nhân có phì đại thất trái, có dấu hiệu xơ vữa động mạch vành, bệnh lý võng mạc đều có ảnh hưởng đến huyết áp. Một số tác giả cho rằng dân da đen có mức độ huyết áp cao hơn về ban ngày và giảm về đêm ít hơn dân da trắng. Người trên 70 tuổi huyết áp về đêm giảm ít hơn.

- Sự giảm các trị số huyết áp vào ban đêm khi bệnh nhân ngủ được gọi là có khoảng trũng (dippers), mức giảm 10-20% so với ban ngày được chấp nhận có trũng. Tuy nhiên, một số bệnh tăng huyết áp không có sự giảm huyết áp về đêm nhiều được gọi là không có khoảng trũng (non – dippers). Sự mất khoảng trũng này là nguyên nhân về các biến chứng của bệnh tăng huyết áp.

- Nhiều công trình nghiên cứu gần đây đã chứng tỏ tầm quan trọng của giai đoạn thức giấc và nhất là lúc dậy…và người ta nghi nghờ rằng có mối liên quan giữa đỉnh điểm huyết áp buổi sáng và các tai biến tử vong do các bệnh tim mạch như nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não…

- Điều trị bệnh tăng huyết áp cần phải liên tục và được khám thường xuyên. Hiện nay có nhiều loại thuốc điều trị huyết áp thuộc các nhóm thuốc ức chế men chuyển, chẹn kênh canxi, thuốc chẹn beta, thuốc chẹn alpha, thuốc lợi tiểu.

- Thuốc điều trị tăng huyết áp làm giảm huyết áp 24 giờ thường dùng là Accuprl, Adalat L.A, Coversyl, Natrilix, amlor…Ngoài ra bệnh nhân còn phải ăn chế độ giảm muối, giảm mỡ, tập thể dục đều đặn mỗi ngày 30 phút.

Bài viết được trích trong cuốn sách “ Một số vấn đề người bệnh tim mạch cần quan tâm” của nhà xuất bản y học.

Nguồn tin từ: Máy đo huyết áp

Tác giả: TS.BS.Nguyễn Thị Chính “Chủ nhiệm khoa tim mạch-bệnh viện Hữu Nghị”